Strzelba bywa pierwszą bronią, jaką kupuje początkujący myśliwy. Powody są prozaiczne: jest tańsza od sztucera, amunicja do niej kosztuje mniej, a zastosowanie w łowiectwie — zwłaszcza przy polowaniach zbiorowych i na ptactwo — jest bardzo szerokie. Wybór konkretnego modelu bywa jednak trudniejszy, niż się wydaje na pierwszy rzut oka, bo rynek oferuje konstrukcje bardzo różne pod względem ceny, układu i przeznaczenia.
Kaliber — od czego zacząć
W Polsce najpopularniejszym kalibrem strzelby jest 12. To standard, który dominuje w myślistwie od dziesięcioleci. Amunicja jest dostępna wszędzie, wybór śrutu i loftki ogromny, a ceny przystępne. Kaliber 16, jeszcze do niedawna popularny, dziś powoli wychodzi z użycia — amunicja jest trudniej dostępna, a nowe konstrukcje w tym kalibrze należą do rzadkości.
Kaliber 20 bywa wybierany przez myśliwych, którzy dużo chodzą i cenią sobie lżejszą broń. Mniejszy kaliber oznacza mniejszy odrzut i mniejszą masę, ale też mniejszy ładunek śrutu — co ma znaczenie przy dłuższych strzałach lub na grubszą zwierzynę. Dla początkującego myśliwego kaliber 12 jest zwykle bezpieczniejszym wyborem, bo daje większy margines tolerancji na błędy w ocenie odległości.
Układ luf
Na rynku dominują trzy podstawowe układy. Strzelby pojedyncze (single shot) są najtańsze, ale też najmniej praktyczne — jedno nabicie, jedno strzelenie. Wybiera się je głównie jako broń zapasową lub do nauki.
Strzelby powtarzalne, czyli pump action, oferują kilka naboi w magazynku i szybkie przeładowanie ruchem ręki. Są tanie, niezawodne i popularne wśród myśliwych, którzy polują na ptactwo lub prowadzą polowania zbiorowe. Wymagają jednak wprawy w posługiwaniu się mechanizmem.
Strzelby półautomatyczne (semi-auto) to najszybsze w przeładowaniu konstrukcje. Odrzut jest odczuwalnie mniejszy, bo część energii pochłania mechanizm. Są droższe, ale też wygodniejsze — zwłaszcza dla myśliwych, którzy mają problem z mocnym odrzutem lub strzelają dużo.
Strzelby dwulufowe — dubeltówki i bokówki — mają dwóch zwolenników: tych, którzy cenią klasyczną estetykę i tych, którzy potrzebują dwóch szybkich strzałów w różnych konfiguracjach (np. śrut i loftka). Są lżejsze od powtarzalnych i półautomatów, ale droższe w dobrych wykonaniach i trudniejsze w nauce.
Długość lufy
Długość lufy wpływa na wyważenie broni i na charakterystykę strzału. Lufy 66–71 cm są uniwersalne — sprawdzają się zarówno na polowaniach zbiorowych, jak i na ptactwo. Lufy 76 cm i dłuższe dają lepsze skupienie śrutu na większych dystansach, ale są mniej poręczne w krzakach i w ciasnych ambonach.
Dla początkującego myśliwego lufa 71 cm to zwykle złoty środek. Nie jest ani za krótka, ani za długa, a broń z taką lufą dobrze się wyważa i jest przewidywalna w prowadzeniu.
Materiał i wykonanie
Strzelby produkowane są w dwóch podstawowych wariantach materiałowych: ze stali i z aluminium. Stalowe są cięższe, ale trwalsze i lepiej znoszą mocniejsze ładunki. Aluminiowe są lżejsze, ale mają ograniczenia co do amunicji — nie każdy model wytrzyma strzelanie magnum bez szybszego zużycia.
Warto zwrócić uwagę na jakość osady. Drewniane osady są klasyczne i dobrze tłumią odrzut, ale wymagają konserwacji. Polimerowe są odporne na warunki atmosferyczne, tańsze i lżejsze, ale mniej „szlachetne" w odbiorze. Dla myśliwego praktycznego polimer bywa wygodniejszy, dla kolekcjonera — drewno.
Nowa czy używana
Rynek broni używanej w Polsce jest szeroki i często można znaleźć konstrukcje w dobrym stanie za ułamek ceny nowej. Trzeba jednak umieć ocenić stan lufy, mechanizmu i osady. Dla początkującego myśliwego bezpieczniejszym wyborem jest broń nowa — z gwarancją, z instrukcją, z pewnym pochodzeniem. Używana broń bywa świetnym wyborem, ale wymaga wiedzy, której początkujący jeszcze nie ma.
Z własnej praktyki
Na pierwszą strzelbę dla początkującego myśliwego sprawdzi się kaliber 12, lufa 71 cm, układ powtarzalny lub półautomatyczny, osada polimerowa lub drewniana w zależności od preferencji. Taki zestaw jest uniwersalny, tani w utrzymaniu i wybaczający błędy. Z czasem, gdy myśliwy pozna swoje potrzeby, można rozważyć broń bardziej wyspecjalizowaną.