Kolba broni myśliwskiej kojarzy się z drewnem, stopką i miejscem, w którym strzelec opiera policzek. Rzadziej myśli się o niej jak o schowku. A jednak od kilkuset lat rusznikarze wykorzystują jej wnętrze i powierzchnię do przechowywania drobnych, ale niezbędnych rzeczy, które myśliwy chciał mieć zawsze pod ręką. Schaftmagazin, czyli magazynek ukryty w kolbie, jest najdojrzalszą formą tego pomysłu.
Dla części myśliwych to dziś ciekawostka z gabloty kolekcjonera, dla innych praktyczny dodatek, który realnie ułatwia polowanie. Warto zrozumieć, skąd się wziął i w jakich konstrukcjach ma największy sens.
Skąd wzięła się idea schowka w osadzie
Początki sięgają czasów, gdy broń ładowano odprzodowo. Strzelec potrzebował nie tylko prochu i pocisku, ale też małych, łatwych do zgubienia elementów, bez których strzał nie był możliwy. W broni skałkowej były to zapasowe skałki, czyli płytki krzemienne uderzające o baterię i wywołujące iskrę. W strzelbach kapiszonowych - kapiszony, maleńkie miedziane kapsle z substancją inicjującą.
Noszenie ich luzem w kieszeni oznaczało, że w najmniej odpowiednim momencie mogły się zgubić, zamoczyć albo pogiąć. Rusznikarze szybko zaczęli więc wykonywać w osadzie niewielkie schowki zamykane deklem. Umieszczano je w różnych miejscach: na boku blatu kolby, w okuciu stopki albo na zakończeniu chwytu pistoletowego, gdzie dekiel był łatwo dostępny palcem, a jednocześnie nie przeszkadzał w trzymaniu broni.
Ślad tamtych rozwiązań widać do dziś. Metalowe denko na końcu chwytu pistoletowego, spotykane w wielu klasycznych strzelbach i sztucerach, jest praktycznie ewolucyjnym potomkiem dekla dawnego schowka na kapiszony. Element, który kiedyś pełnił funkcję czysto użytkową, dziś często zachował się już tylko jako ozdoba.
Od kapiszonów do naboi
Wraz z rozpowszechnieniem się amunicji scalonej, czyli naboju zawierającego w jednej łusce spłonkę, proch i pocisk, potrzeby myśliwych się zmieniły. Zamiast drobnych elementów do ładowania trzeba było nosić gotowe naboje. Część z nich wciąż mieściła się w kieszeni, ale dla broni o niewielkiej liczbie strzałów pojawiła się nowa pokusa: zapasowy nabój na wyciągnięcie ręki, bez sięgania do torby.
Tak narodził się schaftmagazin w dzisiejszym rozumieniu. To niewielki kanał lub ramka w kolbie, mieszcząca kilka naboi ułożonych obok siebie lub jeden nad drugim, zamknięta ruchomym deklem. Dekiel odsuwa się lub odchyla, naboje są widoczne i dają się szybko wyjąć, a zamknięty schowek chroni je przed wilgocią i brudem.
Gdzie schaftmagazin ma największy sens
Najczęściej spotyka się go w droższej broni jednostrzałowej kulowej oraz w broni kombinowanej: kniejówkach, drylingach i fierlingach. Nie jest to przypadek. W broni, która po oddaniu strzału wymaga ręcznego ładowania, zapasowy nabój ułożony w kolbie skraca czas do kolejnego strzału. W broni kombinowanej dochodzi jeszcze jeden powód.
Dryling czy fierling ma lufy o różnym przeznaczeniu: jedna albo dwie śrutowe i jedna albo więcej kulowych, w różnych kalibrach. Myśliwy, który wychodzi na polowanie z takim zestawem, ma świadomość, że amunicja do każdej z luf jest inna i że w razie potrzeby zabraknie mu naboju akurat do tej, której najbardziej potrzebuje. Schowek w kolbie pozwala mieć zapas właściwego naboju bezpośrednio w broni, a nie w torbie, która zostaje na ambonie albo w samochodzie.
Przechowywanie w osadzie nabojów śrutowych praktykowano rzadko. Ich łuski są dłuższe, a zapas potrzebny do polowania na ptactwo większy, więc stały schowek w kolbie nie miałby dużej wartości. Schaftmagazin był i jest przede wszystkim rozwiązaniem dla naboi kulowych, czyli tych, których po prostu mniej się zabiera na polowanie.
Czy to rozwiązanie jest praktyczne
Opinie myśliwych są podzielone. Zwolennicy podkreślają, że zapasowy nabój zawsze jest w tym samym miejscu, nigdy nie zostaje w kurtce i nie trzeba go szukać po omacku. Przeciwnicy zwracają uwagę, że schowek osłabia osadę, dodaje wagi i może być źródłem hałasu, jeśli naboje w kanale mają luz.
W praktyce dobrze wykonany schaftmagazin nie wpływa na wytrzymałość kolby, o ile kanał został wyfrezowany z poszanowaniem układu słoi i nie przebiega w najcieńszym miejscu szyjki chwytu. Hałasowi zapobiega się wyściółką z filcu albo cienkiej skóry, a wagę traktuje się jak każdy inny dodatek do broni. Wybór między bronią z magazynkiem w kolbie a bez niego bywa po prostu kwestią gustu i przyzwyczajenia użytkownika.
Montaż własnymi rękami
Najprostsze wersje są w zasięgu zdolnego majsterkowicza. Kupuje się gotową ramkę z ruchomymi deklami, po czym w spodniej części osady frezuje się kanał i otwory na naboje, zgodnie z wymiarami ramki. Całość mocuje się do kolby przy pomocy elementów, które można spasować bez ingerencji w mechanizm broni.
Kluczowe jest precyzyjne wyznaczenie miejsca. Kanał nie może przecinać otworu na śrubę baskili ani przechodzić przez miejsca, gdzie kolba jest najcieńsza, bo właśnie tam kumulują się naprężenia przy strzale. Przed wycięciem warto więc przyłożyć ramkę do osady, zaznaczyć jej obrys i sprawdzić, jak układają się słoje. Drewno wokół otworów powinno zachować odpowiednią grubość, a krawędzie kanału należy po wycięciu dokładnie wygładzić, żeby nie kaleczyły łusek i nie zbierały brudu.
Bardziej wymagające konstrukcje, takie jak schowki ukryte w stopce osady, zdobione rytem albo zabezpieczone przed otwarciem przez osoby niepowołane, są już pracą dla doświadczonego rusznikarza. Wymagają nie tylko dobrego warsztatu drewnianego, ale też umiejętności obróbki metalu i estetycznego wykończenia, tak żeby schowek pozostał niewidoczny, dopóki właściciel sam go nie otworzy.
Schaftmagazin dzisiaj
Wbrew pozorom to nie relikt. Gotowe schaftmagaziny można kupić i osadzić w kolbie, a na rynku działają firmy produkujące podzespoły w różnych wersjach wykonania, także takie przeznaczone do ręcznego grawerowania. Dla myśliwych, którzy cenią klasyczną estetykę i lubią, gdy praktyczne rozwiązanie jest jednocześnie elementem zdobienia broni, dobrze wykonany schowek w kolbie bywa ozdobą równie ważną jak grawer na baskili.
Warto pamiętać, że naboje trzymane w schowku są narażone na wstrząsy, wilgoć i zmiany temperatury tak samo jak broń, w której się znajdują. Dlatego dobrze co jakiś czas wyjąć je z kanału, obejrzeć łuski pod kątem korozji i sprawdzić, czy w schowku nie zbiera się wilgoć. Przepisy dotyczące przechowywania i transportu amunicji obowiązują niezależnie od miejsca, w którym naboje leżą, więc kolba nie jest żadnym wyjątkiem od reguł.
Schaftmagazin to przykład rozwiązania, które przetrwało wieki nie dlatego, że jest niezbędne, ale dlatego, że jest po prostu sensowne. Kilka naboi we właściwym miejscu, chronionych przed deszczem i zgubieniem, pod ręką w chwili, gdy liczy się każda sekunda - to tyle, ile potrzeba, żeby zasłużyć na miejsce w kolbie przez kolejne pokolenia myśliwych.